ě Ô NHN Akademi
< Geri

D─░YABETES MELL─░TUS ( ┼×EKER HASTALI─×I) ve B├ťT├ťNC├ťL TIP YAKLA┼×IMI
D─░YABET, bir salg─▒ bezi olan pankreas taraf─▒ndan salg─▒lanan ins├╝lin hormonunun eksikli─či veya etkisizli─či sonucu ortaya ├ž─▒kan, kan ┼čekeri y├╝ksekli─či ile seyreden kronik bir metabolizma hastal─▒─č─▒d─▒r.

Uzm. Dr. Rah┼čan Apayd─▒n G├╝l
─░├ž Hastal─▒klar─▒ Uzman─▒
17:28 29-Apr-2021
NHN AKADEM─░


Gestasyonel diyabet (gebelik diyabeti) ve sekonder diyabet gibi nadir g├Âr├╝len t├╝rleri d─▒┼č─▒nda diyabet hastal─▒─č─▒n─▒ tip1 ve tip 2 diyabet olmak ├╝zere iki ana gruba ay─▒rabiliriz.

Tip 1 diyabet daha ├žok 20 ya┼č alt─▒ gen├žlerde g├Âr├╝len bir otoimm├╝n hastal─▒kt─▒r. Bu hastal─▒kta v├╝cut, pankreas─▒n beta h├╝crelerini hedef alarak sald─▒r─▒r ve yok eder. Sonu├ž olarak v├╝cutta ins├╝lin eksikli─či ortaya ├ž─▒kar ve kan ┼čekeri y├╝kselir. Tip1 diyabette ins├╝lin salg─▒s─▒ ya hi├ž yoktur ya da yok denecek kadar azd─▒r. Bu nedenle de tedavisinde mutlaka ins├╝lin kullan─▒l─▒r.

Tip 2 diyabette ise v├╝cutta ins├╝lin salg─▒ bozuklu─čunun yan─▒ s─▒ra ins├╝lin direnci mevcuttur. Bu nedenle de tedavisinde her zaman ins├╝lin gerekmeyebilir. Bazen beslenme tedavisi ve egzersizin yan─▒s─▒ra ┼čeker d├╝┼č├╝r├╝c├╝ ila├žlarla tedavi edilebilirken, ilerleyen d├Ânemde ins├╝lin kullan─▒lmas─▒ gerekebilir. T├╝m diyabetlilerin %90-95ÔÇÖini olu┼čturan Tip 2 diyabet hem ├╝lkemizde hem de d├╝nya ├žap─▒nda b├╝y├╝yen bir salg─▒nd─▒r. Daha ├žok orta ve ileri ya┼č grubunun hastal─▒─č─▒ olarak bilinse de obezite art─▒┼č─▒n─▒n sonucu olarak ├Âzellikle son 10-15 y─▒lda ├žocukluk ve adolesan ├ža─člar─▒nda ortaya ├ž─▒kan tip 2 diyabet vakalar─▒ artmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.┬á

Tip 2 diyabet i├žin kimler risk alt─▒ndad─▒r?

- V├╝cut kitle indeksi 25 kg/m2'den fazla olanlar

- Birinci ve ikinci derece yak─▒nlar─▒nda diyabet bulunanlar

- Do─čum kilosu 4,5 kg veya ├╝zerinde bebek do─čuran kad─▒nlar

- Daha ├Ânce gestasyonel (gebeli─če ba─čl─▒) diyabet tan─▒s─▒ alm─▒┼č kad─▒nlar

- Hipertansif bireyler

- Dislipidemikler (HDL-kolesterol <35 mg/dl veya trigliserid Ôëą250 mg/dl)

- Polikistik over sendromu olan kad─▒nlar

- ─░ns├╝lin direnci ile ilgili klinik hastal─▒─č─▒ veya bulgular─▒ bulunan ki┼čiler

- Kalp ve beyin damar hastal─▒─č─▒ bulunanlar

- D├╝┼č├╝k do─čum a─č─▒rl─▒─č─▒yla do─čan ki┼čiler

- Sedanter ya┼čam s├╝ren veya fiziksel aktivitesi az olan ki┼čiler

- Doymu┼č ya─člardan zengin ve posa miktar─▒ d├╝┼č├╝k beslenme al─▒┼čkanl─▒klar─▒ olanlar

- Uzun s├╝reli kortizon kullanan hastalar

Semptomlar─▒ nelerdir?

A─č─▒z kurulu─ču, ├žok yeme, ├žok su i├žme, s─▒k idrara ├ž─▒kma, kilo alma veya a┼č─▒r─▒ zay─▒flama, bulan─▒k g├Ârme, ayaklarda uyu┼čma, kar─▒ncalanma, yanma, idrar yolu enfeksiyonlar─▒, vulvovajinit, mantar enfeksiyonlar─▒, ka┼č─▒nt─▒, ciltte kuruma, yorgunluk belirtileri aras─▒ndad─▒r. Ancak ┼čeker hastal─▒─č─▒n─▒n bir├žok komplikasyonu geli┼čti─či halde hi├žbir semptomu olmayan hastalar─▒n say─▒s─▒ da az─▒msanamayacak kadard─▒r.

Tan─▒ i├žin yap─▒lmas─▒ gereken testler ┼čunlard─▒r:

* A├žl─▒k ins├╝lini tayini

* A├žl─▒k ve tokluk kan ┼čekeri tayini

* ─░drarda ┼čeker ├Âl├ž├╝m├╝

* HbA1c ├Âl├ž├╝m├╝

* Se├žilmi┼č baz─▒ hastalarda ┼čeker y├╝kleme testi

Sa─čl─▒kl─▒ bir ki┼čide a├žl─▒k kan ┼čekeri 90 mg/dl alt─▒nda, tokluk kan ┼čekeri 140 mg/dl alt─▒nda olmal─▒d─▒r. A├žl─▒k kan ┼čekerinin 126 mg/dl ├╝zerinde, yemekten iki saat sonra ├Âl├ž├╝len tokluk kan ┼čekerinin 200 mg/dl ├╝zerinde olmas─▒ ve ┼čeker y├╝kleme testinin ikinci saatinde kan ┼čekerinin 200 mg/dl ├╝zerine ├ž─▒kmas─▒ ile diyabet tan─▒s─▒ konur. Son ├╝├ž ayl─▒k ┼čeker ortalamas─▒n─▒ g├Âsteren HbA1c testinin sonucunun %6,5 ve ├╝zeri olmas─▒ diyabet tan─▒s─▒n─▒ destekler. HbA1c de─čeri %5,8ÔÇÖin alt─▒nda ise normal, %5,9-6,4 aras─▒ ise s─▒n─▒r de─čer olarak kabul edilir.┬á

Tip 2 diyabetin erken a┼čamalar─▒nda v├╝cut azalm─▒┼č ins├╝lin duyarl─▒l─▒─č─▒n─▒n ├╝stesinden gelmeye ├žal─▒┼čarak daha fazla ins├╝lin ├╝retir. Prediyabet dedi─čimiz bu d├Ânem diyet ve ya┼čam tarz─▒ de─či┼čikliklerine daha duyarl─▒d─▒r. Ancak uzun vadede pankreas kan ┼čekeri d├╝zeylerini korumak i├žin yeterli ins├╝lin ├╝retemez ve bu durumda kan ┼čekeri y├╝ksekli─či ortaya ├ž─▒kar.

Tip 2 diyabet tedavisi, ya┼čam tarz─▒ de─či┼čikliklerinden ├žoklu ins├╝lin tedavisine kadar uzanan geni┼č bir yelpazeye sahiptir.┬á Sadece prediyabet d├Âneminde de─čil tip 2 diyabetin t├╝m evrelerinde b├╝t├╝nc├╝l yakla┼č─▒m ve tamamlay─▒c─▒ t─▒p y├Ântemleri tedavide yer almal─▒d─▒r. Ki┼čiselle┼čtirilmi┼č bir tedavi kombinasyonuyla hasar─▒n derecesine g├Âre hastal─▒k belirtileri ve komplikasyonlar gerileyebilir ve ki┼či sa─čl─▒─č─▒na tekrar kavu┼čabilir.

Bu noktada yap─▒lmas─▒ gerekenler ┼čunlard─▒r:

- Beslenme yanl─▒┼člar─▒n─▒n d├╝zeltilmesi: D├╝┼č├╝k karbonhidratl─▒ diyetler kan ┼čekeri stabilitesi ve lipid profillerinde iyile┼čme sa─člar ve ila├ž ihtiyac─▒n─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de azalt─▒r. Rafine karbonhidratlardan k─▒s─▒tl─▒ diyet, deniz ├╝r├╝nleri, baharatlar, meyveler ve sebzeler ┼čeker seviyelerini kontrol etmede etkilidir.

- Nutras├Âtik tedaviler: D vitamini, magnezyum, folat, berberin, alfa-lipoik asit ve B12 gibi nutras├Âtikler diyabetik hastalarda enflamasyonu ve oksidatif stresi azaltmaya yard─▒mc─▒ olabilir. Berberin ve alfa-lipoik asit ins├╝lin direnci semptomlar─▒n─▒ iyile┼čtirir, diyabetik retinopatiyi ve karaci─čerde glikoz olu┼čumunu inhibe eder, ayr─▒ca kan ┼čekerini d├╝┼č├╝r├╝c├╝ etkileri de vard─▒r. Bunlara ek olarak glikoz emilimini azaltmaya ve ba─č─▒rsak mikrobiyotas─▒n─▒ desteklemeye yard─▒mc─▒ olurlar.

- Ba─č─▒rsak floras─▒n─▒n d├╝zenlenmesi: Disbiyozis denilen ba─č─▒rsak flora bozuklu─čunun tip 2 diyabet geli┼čimi ile ili┼čkili oldu─čunu g├Âsteren ├žal─▒┼čmalar oldu─ču gibi baz─▒ probiyotik su┼člar─▒n antidiyabetik etkileri de g├Âsterilmi┼čtir.

- Egzersiz: Ara┼čt─▒rmalar g├╝nde sadece 30 dakika y├╝r├╝menin tip 2 diyabet riskini yakla┼č─▒k %50 oran─▒nda azaltt─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir. Y├╝ksek yo─čunluklu interval antrenman, tip 2 diyabette a├žl─▒k kan ┼čekerini kontrol eder, hemoglobin A1c'yi ve kardiyovask├╝ler komplikasyonlar─▒ azalt─▒r.

- Uyku: Gece en az 7-8 saat kaliteli uyku, tip 2 diyabetten korunmada ├Ânemlidir. Uyku bozuklu─čunun yayg─▒n bir nedeni olan Uyku Apne SendromuÔÇÖnun hipoksiye neden olarak pankreas beta h├╝creleri taraf─▒ndan ins├╝lin ├╝retimini bozdu─ču ve tip 2 diyabet geli┼čimini kolayla┼čt─▒rd─▒─č─▒ bilinmektedir.

- Stresle m├╝cadele: Kronik stres tip 2 diyabet i├žin ├Ânemli bir risk fakt├Âr├╝d├╝r. Stresin kan ┼čekeri ├╝zerindeki etkisine, v├╝cudun stres tepki sistemi olan HPA(Hipotalamus-hipofiz-adrenal aks) ekseni arac─▒l─▒k eder. Kronik HPA ekseni aktivasyonu beta h├╝cre i┼člev bozuklu─čuna neden olarak ins├╝linin etkilerini inhibe eder ve ins├╝lin direncini ind├╝kler. Meditasyon, yoga ve┬á┬ánefes egzersizlerinin ┼čeker hastalar─▒nda a├žl─▒k kan ┼čekerini ve yemek sonras─▒ glikozu d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ tespit edilmi┼čtir.

- ├çevresel toksinlerden ka├ž─▒nma: Yap─▒lan ├žal─▒┼čmalar bisfenol a (BPA), fitalatlar, pestisitler ve end├╝striyel kimyasallar gibi kal─▒c─▒ organik kirleticilerin tip 2 diyabet olu┼čumuna katk─▒ sa─člad─▒─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

- Otonom Sinir Sistemi'nin reg├╝lasyonu: Bu ama├žla N├Âralterapi ve Akupunktur gibi tamamlay─▒c─▒ t─▒p y├Ântemleri uygulanabilir.┬á

- Antioksidan tedaviler: Kan ┼čekeri y├╝ksekli─či oksidatif stresi tetikler ve bu durum b├Âbrek, sinir, retina ve damar hasar─▒ yaratarak tip 2 diyabet komplikasyonlar─▒na katk─▒da bulunur. Ozon tedavisi ve damar i├ži y├╝ksek doz C vitamini gibi antioksidan tedavilerinden hem diyabet hastal─▒─č─▒n─▒n hem de komplikasyonlar─▒n─▒n tedavisinde faydalan─▒labilir.

YAZARIN D─░─×ER YAZILARI