ě Ô NHN Akademi
< Geri

Bruksizm (Di┼č S─▒kma) Nedir?

Dt. Se├žkin Yavuz
Di┼č Hekimi
17:35 09-Dec-2020
NHN AKADEM─░


A─č─▒z-di┼č-├žene kompleksinin ├ži─čneme, yutkunma, konu┼čma gibi fonksiyonel hareketlerin yan─▒ s─▒ra di┼č g─▒c─▒rdatma, di┼č s─▒kma, parmak, dil veya yanak emme, t─▒rnak yeme, dudak ─▒s─▒rma gibi parafonksiyonel hareketleri de olabilir. Bu parafonksiyonel hareketlerden en yayg─▒n olan─▒ bir kas hiperaktivitesi ve kal─▒pla┼čm─▒┼č bir hareket bozuklu─ču olarak tan─▒mlanan di┼č g─▒c─▒rdatma/s─▒kma durumudur ve buna bruksizm denir.

Bruksizm; uyan─▒k ve uyku bruksizmi olarak 2 ana grupta ele al─▒nabilir. ├çene eklemi ve di┼čler ba┼čta olmak ├╝zere bedene verdi─či zarar a├ž─▒s─▒ndan 2 grupta anlaml─▒ bir fark g├Âzlemlenmezken, ├žene a─čr─▒s─▒ veya ├žene hareketlerinde k─▒s─▒tlanma gibi semptomlar; gece uykuda ger├žekle┼čen bruksizm sonras─▒ sabah saatlerinde daha yo─čun hissedilir ve g├╝n i├žerisinde hafifler. Uyan─▒k iken ger├žekle┼čen bruksizmde ise semptomlar g├╝n i├žerisinde artarak kendini hissettirebilir.

BRUKS─░ZMDE G├ľR├ťLEN SEMPTOMLAR?

-Di┼člerde a┼č─▒nmalar; ├ži─čneme y├╝zeylerinde d├╝zle┼čmeler ve oyuklar olu┼čmas─▒

-Di┼č eti ├žekilmeleri ve di┼člerin di┼č eti birle┼čimine denk gelen boyun k─▒s─▒mlar─▒nda ├žentik ┼čeklinde a┼č─▒nmalar olu┼čmas─▒

-Di┼člerde veya yap─▒lan restoratif tedavilerde k─▒r─▒klar ve tekrar eden ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar

-Di┼č ve di┼č etlerinde hassasiyet, di┼č eti hastal─▒klar─▒na yatk─▒nl─▒k, di┼člerde mobilite (sallanmalar)

-├çene ekleminden ses gelmesi ve/veya eklem a─čr─▒s─▒

-Ba┼č, boyun, kulak a─čr─▒s─▒

-├çi─čneme kaslar─▒nda a─čr─▒, kaslarda b├╝y├╝me ve ├žene hareketlerinde zorlanma

-A─č─▒z a├žmada g├╝├žl├╝k ve kitlenme (trismus)

-├ľzellikle alt-├╝st di┼člerin birbirlerine temas ettikleri kapan─▒┼č ├žizgisi hizas─▒na denk gelen yanak i├ži mukozas─▒nda ve dil kenarlar─▒nda di┼č ve ─▒s─▒r─▒k izleri g├Âr├╝lmesi

Bu semptomlardan bir veya birka├ž─▒ olabilece─či gibi durumun hi├ž fark─▒nda olmayan, semptomsuz veya semptomlar─▒n di┼č s─▒kma/g─▒c─▒rdatma ile ba─člant─▒s─▒ olabilece─čini d├╝┼č├╝nmedi─či i├žin fark─▒nda olmayan vakalar olduk├ža s─▒kt─▒r.

K─░MLERDE DAHA SIK G├ľR├ťL├ťR?

Toplumda bruksizm g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ %8 ila 30 aras─▒nda farkl─▒l─▒k g├Âsterebilir. Bruksizm vakalar─▒nda anlaml─▒ bir cinsiyet fark─▒ bulunmazken, ya┼čla beraber ├Âzellikle 65 ya┼č sonras─▒ vakalar─▒n azald─▒─č─▒ bilinmektedir. Ayr─▒ca bruksizme sadece yeti┼čkinlerde de─čil ├žocuklarda da rastlanabilmektedir. ├ľzellikle daimi di┼člerin s├╝rd├╝─č├╝ kar─▒┼č─▒k di┼členme d├Ânemlerinde kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kan ├žocuk bruksizm vakalar─▒ genelde daimi di┼člerin tamamen s├╝rmesi ve di┼člerin kar┼č─▒l─▒kl─▒ kapan─▒┼č ili┼čkilerini bulmalar─▒ ile ortadan kalkmaktad─▒r.

Bruksizmin nedenleri kesin olarak bilinmemekle birlikte ├žoklu fakt├Ârlerden etkilendi─či kabul edilmektedir. Bu fakt├Ârler temel olarak yap─▒sal/morfolojik veya sistemik/psikolojik olarak incelenmektedir. Yap─▒sal etkenlerin ba┼č─▒nda yerine konmam─▒┼č di┼č eksiklikleri ve bunlar sonucunda kom┼ču di┼člerde olu┼čan di┼č uzamalar─▒ ve/veya devrilmeleri, yap─▒lan hatal─▒ dolgu, porselen vb restorasyonlar, hatal─▒ ortodontik tedaviler sonucu alt-├╝st di┼č ve ├žene ili┼čkilerinin bozulmas─▒ say─▒labilir. Sistemik etkenler aras─▒nda Parkinson gibi n├Ârolojik rahats─▒zl─▒klar olabilirken, stres, bask─▒, ├Âfke ve endi┼če gibi psikolojik durumlar─▒n ve karakter ├Âzelliklerinin de di┼č s─▒kma ve g─▒c─▒rdatmay─▒ tetikledi─či g├╝n├╝m├╝zde net bir ┼čekilde bilinmektedir. Antidepresan, antipsikotik baz─▒ ila├žlar─▒n yan etkileri aras─▒nda ve amfetamin, madde, a┼č─▒r─▒ kahve, alkol ve sigara kullan─▒m─▒n─▒nda da ├žene eklemi rahats─▒zl─▒klar─▒ ve bruksizmin art─▒┼č g├Âsterdi─či g├Âr├╝lmektedir. G├╝n├╝m├╝zde art─▒k b├╝t├╝nsel bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ile incelendi─činde t├╝m bedenin birbiriyle olan elektriksel ba─člant─▒s─▒ ├╝zerinden ba─č─▒rsak flora sa─čl─▒─č─▒ndan kal├ža eklemi problemlerine kadar alakas─▒z g├Âr├╝lebilecek bir├žok rahats─▒zl─▒─č─▒n bruksizmi tetikleyebilece─či anla┼č─▒labilmektedir.

NASIL TANI KOYARIZ?

Bruksizm tan─▒s─▒ koymada en s─▒k kullan─▒lan y├Ântem anamnez ve klinik muayene bulgular─▒d─▒r. Sabah uyand─▒─č─▒nda ilk a─čz─▒n─▒ a├žmada zorluk, ├žene ekleminden gelen t─▒k─▒rdama sesleri, ├ži─čneme kaslar─▒nda yorgunluk hissi, ayn─▒ evde ya┼čayan insanlardan gelen di┼č g─▒c─▒rdatma sesleri duydu─čuna dair geri bildirimler gibi hasta hikayeleri te┼čhiste ├Ânemli yer tutar. Klinik muayenede di┼člerde a┼č─▒nmalar, mobiliteler, hassasiyetler, ├ži─čneme kaslar─▒nda a─čr─▒ ve kas hipertrofileri ise tipik i┼čaret ve semptomlard─▒r ve te┼čhisi desteklerler. Okl├╝zal splint denilen a─č─▒z i├ži apareyler en s─▒k kullan─▒lan tedavi y├Ântemi olmas─▒n─▒n yan─▒s─▒ra te┼čhiste de kullan─▒labilirler. D├╝zenli kullan─▒m sonras─▒ bu plaklar─▒n ├╝zerinde de hastan─▒n kendi di┼člerinde olu┼čan a┼č─▒nmalara benzer a┼č─▒nmalar olu┼čmas─▒ hastan─▒n di┼č s─▒kt─▒─č─▒n─▒ veya g─▒c─▒rdatt─▒─č─▒n─▒ kan─▒tlar. En g├╝venilir te┼čhis y├Ântemleri ise EMG (electromyographic) cihaz─▒ ile yap─▒lan, ├ži─čneme kaslar─▒ndan gelen elektrik sinyallerinin ├Âl├ž├╝m├╝ ve polisomnografiler yani uyku laboratuvar─▒ kay─▒tlar─▒d─▒r. ┬á

Fonksiyonel hareketler s─▒ras─▒nda a─č─▒z-di┼č-├žene ve ├ževre dokulara gelen g├╝nl├╝k fizyolojik stres dokular─▒n kar┼č─▒layabilece─či ve zarar g├Ârmeyece─či ┼čiddet ve uzunluktad─▒r. Fakat di┼č s─▒kma/g─▒c─▒rdatma al─▒┼čkanl─▒─č─▒ olan hastalarda bu y├╝kler di┼č, eklem ve ├ževre dokulara zarar verebilecek ve patolojik de─či┼čikliklere neden olabilecek yo─čunluk ve s├╝relere ula┼č─▒rlar. Hastalar─▒n ya┼čam kalitesini olduk├ža olumsuz etkileyen bruksizm al─▒┼čkanl─▒─č─▒n─▒n kontrol edilmesi bu y├╝zden olduk├ža ├Ânemlidir.

TEDAV─░S─░ NED─░R?

Bruksizmin nedenlerinin ├žoklu nedenlere ba─čl─▒ oldu─ču gibi, tedavisinde de tek tedavi y├Ântemi vard─▒r denilemez ve b├╝t├╝nsel bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ ile ele al─▒nmas─▒ gereken bir sorundur. Bu multidisipliner bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ di┼č hekimleri taraf─▒ndan hastaya ├Âzel olarak yap─▒lmas─▒ gereken okl├╝zyon yani alt-├╝st ├žene kapan─▒┼č ili┼čkisi d├╝zenlemesi ve okl├╝zal apareylerin (splint) kullan─▒lmas─▒na ek olarak psikolojik destek, t├╝m omurga sistemini de─čerlendirebilecek fizik tedavi ve manuel terapi uygulamalar─▒na ilaveten ihtiya├ž durumuna g├Âre n├Âralterapi, akupunktur, botoks uygulamalar─▒ ve ila├ž kullan─▒m─▒ da olabilir.

G├╝n├╝m├╝zde en yayg─▒n kullan─▒lan tedavi y├Ântemi olan okl├╝zal splintler alt veya ├╝st ├ženeye uygulanan akrilik apareylerdir. Bu apareylerin amac─▒ di┼čleri a┼č─▒nma, k─▒r─▒lma ve mobiliteye kar┼č─▒ korumak, kaslarda gev┼čeme sa─člayarak travmatik kuvvetleri ortadan kald─▒rmak, ├žene eklemindeki a┼č─▒r─▒ y├╝klenmeyi hafifleterek eklemi ve fonksiyonlar─▒n─▒ rahatlatmakt─▒r. Okl├╝zal splintler yo─čun kas aktivitesini engelleyip, di┼č, eklem ve di─čer ├ževre dokular─▒ koruyarak hastaya kendini iyile┼čtirme ┼čans─▒ tan─▒sa da hastalar bruksizme neden olabilecek di─čer etkenlerle beraber ele al─▒nmal─▒d─▒r. A─čr─▒ vb. semptomlar─▒ azaltmak amac─▒yla kullan─▒labilecek kas gev┼četici, a─čr─▒ kesici farmakolojik ila├žlar─▒n etkinliklerinin tam olarak g├Âsterilememi┼č olmas─▒n─▒n yan─▒s─▒ra uzun s├╝reli kullan─▒mlar─▒ da tavsiye edilmemektedir. G├╝n├╝m├╝zde yine olduk├ža yayg─▒nla┼čan botoks uygulamalar─▒n─▒n ise 3-6 ay sonunda tekrarlanmas─▒ gereklili─či g├Âz ├Ân├╝nde bulundurulmal─▒d─▒r ve ge├žici bir ├ž├Âz├╝m oldu─ču unutulmamal─▒d─▒r.

─░stem d─▒┼č─▒ ger├žekle┼čen kas hiperaktivitesinin bilin├žli olarak farkedilmesi ve kontrol edilmesi esas─▒na dayanan biofeedback (geri bildirim) mekanizmalar─▒ bu a┼čamada ├Ânemlidir. ├ľzellikle uyku d─▒┼č─▒nda di┼č s─▒kan/g─▒c─▒rdatan hastalarda olduk├ža etkili olan bu y├Ântem uyku bruksizmi olan hastalarda da g├╝n i├žerisinde geli┼čtirdikleri fark─▒ndal─▒k sayesinde beyindeki parafonksiyonel aktivite programlar─▒n─▒ inhibe ederek al─▒┼čkanl─▒─č─▒ azaltabilmektedir. Bu tedavinin ilk basama─č─▒ hastan─▒n durum hakk─▒nda bilgilendirilmesidir. Hastan─▒n parafonksiyonlar─▒ yapt─▒─č─▒n─▒n fark─▒na varmas─▒ ve gev┼čemesi esas─▒na dayanan bu otokontrol mekanizmas─▒ ├že┼čitli di┼č s─▒kma/gev┼četme egzersizleri ile desteklenebilir.

Biofeedback mekanizmalar─▒na ilaveten ki┼činin genel beden sa─čl─▒─č─▒; ba─č─▒rsak floras─▒, hormonal sistem sa─čl─▒─č─▒, psikolojik ve emosyonel durumu, iskelet-kas sistemi de g├Âz ├Ân├╝nde bulundurularak b├╝t├╝nsel t─▒p a├ž─▒s─▒yla ele al─▒nmas─▒ tedavinin uzun s├╝reli kal─▒c─▒l─▒─č─▒ ve hastaya zarar vermemesi a├ž─▒s─▒ndan olduk├ža ├Ânemlidir.

Sonu├ž olarak; bruksizmin toplumda g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ g├╝n├╝m├╝z ya┼čam ┼čartlar─▒yla da ba─člant─▒l─▒ olarak her ge├žen g├╝n artmaktad─▒r. Baz─▒ semptomlar─▒n hastalar─▒n ve hatta ayn─▒ yata─č─▒ payla┼čan partnerlerin bile uyku kalitesini bozarak hayat standartlar─▒n─▒ olduk├ža d├╝┼č├╝rd├╝─č├╝ bilinmektedir. Bazen anlamland─▒ramad─▒─č─▒m─▒z yorgun uyanma, hafif bile olsa d├╝zenli ger├žekle┼čen ba┼č a─čr─▒lar─▒ ve di┼č hassasiyetleri bruksizmin sonu├žlar─▒ olabilmektedir. ├ľzellikle sabah uyand─▒─č─▒n─▒zda a─č─▒z a├žmada g├╝├žl├╝k ├žekiyorsan─▒z ve g├╝n i├žerisinde de ├žene ekleminizden t─▒k─▒rt─▒l─▒ sesler ve hisler geliyorsa bir uzmanla g├Âr├╝┼čene kadar a─čz─▒ ├žok b├╝y├╝k a├žarak ─▒s─▒rmamak ve esnememek, sak─▒z ├ži─čnememek ve di┼č s─▒kt─▒─č─▒n─▒z─▒ farketti─činiz anlar varsa kendinizi gev┼četmek basit koruyucu ├Ânlemler olabilir. Bir an ├Ânce durumu ├žoklu etken ve tedavi yani b├╝t├╝nsel bak─▒┼č a├ž─▒s─▒yla ele alabilecek bir uzmanla g├Âr├╝┼čmek ise uyku ve hayat kalitenizi anlaml─▒ oranda y├╝kseltebilece─či gibi t├╝m beden sa─čl─▒─č─▒n─▒zda kal─▒c─▒ hasar olu┼čmas─▒n─▒ da engelleyebilir.

 

 

YAZARIN D─░─×ER YAZILARI