ě Ô NHN Akademi
< Geri

Temporomandibular Eklem Disfonksiyonları (Çene Eklemi Rahatsızlıkları)
Temporomandibular eklem disfoksiyonlar─▒; ├ži─čneme kas sistemi, temporomandibular eklem (TME) ve ├ževre doku yap─▒lar─▒na ait ├že┼čitli klinik problemleri i├žeren rahats─▒zl─▒klar─▒n genel ad─▒d─▒r.

Do├ž. Dr. G├╝zin Neda Hasano─člu Erba┼čar
Çene Cerrahisi Uzmanı
16:54 24-Dec-2020
NHN AKADEM─░


Temporomandibular eklem disfoksiyonlar─▒; ├ži─čneme kas sistemi, temporomandibular eklem (TME) ve ├ževre doku yap─▒lar─▒na ait ├že┼čitli klinik problemleri i├žeren rahats─▒zl─▒klar─▒n genel ad─▒d─▒r. Toplumun %5ÔÇÖinden fazlas─▒n─▒ etkileyen bu rahats─▒zl─▒─č─▒n en ├žok g├Âr├╝len bulgular─▒ aras─▒nda ├žene hareketlerinde k─▒s─▒tl─▒l─▒k, ├ži─čneme kaslar─▒nda a─čr─▒, yemek yeme ve konu┼čma gibi ├žene fonksiyonlar─▒ esnas─▒nda zorluk, eklemde a─čr─▒ ya da ├žene fonksiyonlar─▒ s─▒ras─▒nda eklemden ses gelmesi ve a─čz─▒n a├ž─▒lmas─▒ esnas─▒nda ├ženede kayma yer almaktad─▒r. Geni┼č bir ya┼č aral─▒─č─▒nda kar┼č─▒m─▒za ├ž─▒kabilen ├žene eklemi rahats─▒zl─▒klar─▒ en ├žok 20 ila 40 ya┼č aras─▒ndaki bireyleri etkilemektedir. ├çe┼čitli biyolojik, hormonal ve psiko-sosyal nedenlerden dolay─▒ da kad─▒nlarda erkeklere g├Âre daha s─▒k izlenmektedir.

TME disfonksiyonlar─▒, ├žok farkl─▒ i├ž ve d─▒┼č fakt├Ârlerin etkile┼čimi sonucunda ortaya ├ž─▒kmaktad─▒r. Konuyla ilgili bilimsel ara┼čt─▒rmalar incelendi─činde bu rahats─▒zl─▒─č─▒n geli┼čiminde her biri hastadan hastaya b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de de─či┼čiklik g├Âsterebilen be┼č ana fakt├Âr├╝n daha belirgin rol oynad─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bu fakt├Ârlerden ilki bireyin okl├╝zyonu yani alt ve ├╝st ├ženedeki di┼člerin birbirleriyle olan kapan─▒┼č ili┼čkisidir. ─░skeletsel ├žene anomalileri gibi kal─▒t─▒msal fakt├Ârler, parmak emme, dudak emme veya dil itme gibi anormal bas─▒n├ž al─▒┼čkanl─▒klar─▒, post├╝r bozukluklar─▒, do─čumsal di┼č eksiklikleri, di┼člerdeki boyut anomalileri ve s├╝t di┼člerinin erken ya da ge├ž kayb─▒ ki┼čilerde kapan─▒┼č bozukluklar─▒na en s─▒k yol a├žan etkenler aras─▒nda yer almaktad─▒r. TME disfonksiyonlar─▒na yol a├žan bir di─čer fakt├Âr ise; ├ži─čneme sistemine gelen normal y├╝klenme kuvvetini a┼čan her t├╝rl├╝ kuvvet yani travmalard─▒r. Bu travmalar, direkt olarak ├ženeye veya ├žene eklemine gelerek ilgili yap─▒larda yaralanmaya neden olabilece─či gibi kam├ž─▒ (whiplash) yaralanmalar─▒ gibi boyuna gelen travmalar ┼čeklinde de indirekt olarak TMEÔÇÖyi etkileyebilmektedir. TME disfonksiyonlar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒nda etkili olan bir di─čer ├Ânemli fakt├Âr ise di┼č s─▒kma, di┼č g─▒c─▒rdatma veya dudak ─▒s─▒rma gibi parafonksiyonel al─▒┼čkanl─▒klard─▒r. Di─čer travma tipleriyle kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒nda; parafonksiyonel al─▒┼čkanl─▒klar nispeten daha az ┼čiddette kuvvete yol a├žmas─▒na kar┼č─▒n ├ži─čneme sisteminde olu┼čan devaml─▒ veya tekrar eden y├╝kleme kuvvetlerinden kaynaklanan mikrotravma ├žene ekleminde ciddi problemlere sebep olabilmektedir. Pop├╝lasyonda, parafonksiyonel al─▒┼čkanl─▒klarla olduk├ža s─▒k kar┼č─▒la┼čmam─▒za ra─čmen bu al─▒┼čkanl─▒klara sahip her bireyde ├žene eklemi rahats─▒zl─▒klar─▒na ili┼čkin bulgular ortaya ├ž─▒kmamaktad─▒r. Bununla birlikte, TME disfonksiyonlar─▒n─▒n ba┼člamas─▒nda ya da devam etmesinde bu al─▒┼čkanl─▒klar─▒n ├Ânemli rol├╝n├╝n bulundu─čunu g├Âsteren ├žok say─▒da ara┼čt─▒rma bulunmaktad─▒r. TME disfonksiyonlar─▒n─▒n geli┼čiminde olduk├ža ├Ânemli yer tutan bir di─čer fakt├Âr de strestir. Stres hem bu bahsetti─čimiz parafonksiyonel ├žene hareketlerinin s─▒kl─▒─č─▒n─▒ artt─▒rabilmekte hem de ├ži─čneme kaslar─▒nda hiperaktiviye neden olabilmektedir. Kaslardaki bu artm─▒┼č aktivite de ilerleyen zamanlarda kapan─▒┼č bozukluklar─▒na, kas spazmlar─▒na ve eklem i├ži rahats─▒zl─▒klara yol a├žabilmektedir. TME ile ilgili rahats─▒zl─▒klar─▒n geli┼čiminde bahsetmemiz gereken son fakt├Âr ise ba┼č-boyun b├Âlgesinden kaynaklanan di─čer derin a─čr─▒ kaynaklar─▒d─▒r. Bu durum her ne kadar hekimler taraf─▒ndan s─▒kl─▒kla g├Âz ard─▒ edilse de asl─▒nda pek ├žok ba┼čar─▒s─▒z TME tedavisinin sebebini olu┼čturmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ s├╝rekli a─čr─▒ varl─▒─č─▒; sinir sistemimizin a┼č─▒r─▒ uyar─▒lmas─▒na yol a├žarak ayn─▒ sinir taraf─▒ndan uyar─▒lan ba┼čka alanlarda farkl─▒ sorunlara yol a├žabilmektedir. Bunun en s─▒k kar┼č─▒la┼č─▒lan ├Ârne─či yans─▒yan a─čr─▒lar olmaktad─▒r. Yans─▒yan a─čr─▒da; hastan─▒n a─čr─▒s─▒n─▒n kayna─č─▒ ile a─čr─▒y─▒ hissetti─či b├Âlge ayn─▒ de─čildir. ├ľrne─čin, en y├╝zeyel s─▒rt kaslar─▒m─▒zdan biri olan trapez kas─▒ndaki tetik noktan─▒n sebep oldu─ču derin a─čr─▒, TME ve alt ├žene b├Âlgesine s─▒kl─▒kla yans─▒ma yapabilmektedir. B├Âyle bir durumda, hastan─▒n TME b├Âlgesine y├Ânelik yap─▒lacak herhangi bir tedavinin ba┼čar─▒l─▒ olma ┼čans─▒ bulunmamaktad─▒r. Yani ba┼čar─▒l─▒ bir tedavi i├žin, tedavinin a─čr─▒n─▒n kayna─č─▒na y├Ânelik planlanmas─▒ gerekmektedir. Bahsetti─čimiz t├╝m bu fakt├Ârlerin TME disfonksiyon olu┼čumunu ba┼člat─▒p ba┼člatmayaca─č─▒ ise hastan─▒n fizyolojik kapasitesine ba─čl─▒d─▒r. Yani benzer etiyolojik fakt├Ârlere sahip her ki┼čide neden TME disfonksiyonuna ait bulgu ya da belirti g├Ârm├╝yoruz sorusunun cevab─▒ burada sakl─▒d─▒r. Zaten b├╝t├╝nsel t─▒p bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ da bu noktada devreye girmektedir. Asl─▒nda ortada hastal─▒k yoktur; hasta vard─▒r. ─░┼čte bu sebepten dolay─▒ da her ki┼činin fizyolojik tolerans─▒n─▒ etkileyen genetik, biyolojik, hormonal ve psikolojik fakt├Ârler ayr─▒ ayr─▒ de─čerlendirilmelidir.

TME disfonksiyonlar─▒ genel olarak ├ži─čneme kas rahats─▒zl─▒klar─▒, TME rahats─▒zl─▒klar─▒, kronik alt ├žene hipomobilitesi (hareket k─▒s─▒tl─▒l─▒─č─▒) ve b├╝y├╝me bozukluklar─▒ olmak ├╝zere d├Ârt alt grupta incelenmektedir. Bu ana kategorilerin her biri de ayr─▒ca klinik olarak belirlenebilen farkl─▒l─▒klara g├Âre ├že┼čitli alt gruplara ayr─▒lmakta olup her alt grup i├žin uygun olan tedaviler ise b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de birbirine g├Âre de─či┼čiklikler g├Âsterebilmektedir. Hatta bir alt grup i├žin ├Ânerilen bir tedavi metodu di─čer rahats─▒zl─▒k i├žin uygun olmayabilmektedir. TME disfonksiyonlar─▒ndaki tedavi ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒n─▒n en ├Ânemli nedeni de bir tedavi y├Ânteminin o ana grupta yer alan t├╝m rahats─▒zl─▒klar i├žin tercih edilmesinde yatmaktad─▒r.

TME disfonksiyonlar─▒n─▒n tedavisinde rutin olarak kas gev┼četici, a─čr─▒ kesici ve antidepresan gibi farmakolojik ajanlardan, botulinum toksin enjeksiyonundan (botoks uygulamas─▒), okl├╝zal splint (gece pla─č─▒) uygulamalar─▒ndan, transkutan├Âz elektriksel sinir uyar─▒m─▒ (TENS), tetik nokta enjeksiyonlar─▒ ve kuru i─čneleme gibi farkl─▒ fizik tedavi y├Ântemlerinden, TMEÔÇÖnin i├ž yap─▒lar─▒ ile ilgili bozukluklar─▒nda ise eklem i├ži y─▒kama uygulamalar─▒ndan ve bu tedavilerin kombinasyonlar─▒ndan yararlanmaktay─▒z. Ancak bu tedavi metotlar─▒n─▒n b├╝y├╝k k─▒sm─▒ hastalar─▒n bulgular─▒na y├Ânelik ve ne yaz─▒k ki k─▒sa s├╝reli ba┼čar─▒ sa─člayan uygulamalard─▒r. Bundan dolay─▒ da biz hekimler, her ge├žen g├╝n tedavilerimize akupunktur, manuel terapi ve n├Âral terapi gibi tamamlay─▒c─▒ t─▒p uygulamalar─▒n─▒ dahil etme gere─či hissetmekteyiz. ├ľzellikle ├ži─čneme kas rahats─▒zl─▒klar─▒nda a─čr─▒ya neden olan k─▒s─▒r d├Âng├╝lerin k─▒r─▒lmas─▒ ve a┼č─▒r─▒ uyar─▒lm─▒┼č sinir sisteminin reg├╝lasyonunu sa─člamas─▒ a├ž─▒s─▒ndan n├Âral terapi kronik vakalarda tedavi ba┼čar─▒m─▒z─▒ olduk├ža artt─▒rmaktad─▒r.

Sonu├ž olarak, v├╝cuttaki di─čer t├╝m rahats─▒zl─▒klarda oldu─ču TME disfonksiyonlar─▒nda da ba┼čar─▒l─▒ bir tedavinin sa─članabilmesi; do─čru tan─▒n─▒n konmas─▒na ek olarak hastay─▒ o rahats─▒zl─▒─ča g├Ât├╝ren t├╝m etken fakt├Ârlerin hastan─▒n ├Âyk├╝s├╝n├╝n ve klinik muayenesinin detayl─▒ olarak de─čerlendirilmesiyle belirlenerek hastaya ├Âzg├╝n bir tedavi plan─▒ olu┼čturmas─▒na dayanmaktad─▒r.

Do├ž. Dr. Neda HASANO─×LU ERBA┼×AR
A─č─▒z, Di┼č ve ├çene Cerrahisi Uzman

YAZARIN D─░─×ER YAZILARI