ě Ô NHN Akademi
< Geri

Kas iskelet sistemi hastal─▒klar─▒nda neden ultrason kullan─▒lmal─▒?
Ultrason beden i├žin herhangi bir zarar─▒ olmayan insan kula─č─▒n─▒n duyamayaca─č─▒ y├╝ksek frekansl─▒ (20.000 Herz ├╝zeri) ses dalgalar─▒n─▒n yani dokulardan ge├žerken olu┼čturdu─ču de─či┼čimlerin g├Âr├╝nt├╝lenmesi sonucu elde edilir.

Do├ž. Dr. ┼×ule ┼×ahin Onat
Fiziksel T─▒p ve Rehabilitasyon Uzman─▒
13:03 20-Feb-2021
NHN AKADEM─░


Ultrason dedi─čimiz ayg─▒t─▒n g├Âr├╝nt├╝lenmek istenen b├Âlgeye do─črudan temas─▒ ile uygulan─▒r. Cihaz iki par├žadan olu┼čur. Bir tanesi cilde temas eden prob, di─čeri ise ses dalgalar─▒n─▒ g├Âr├╝nt├╝ye d├Ân├╝┼čt├╝rerek ekrana yans─▒tan i┼čleme ├╝nitesidir. Probun temas edece─či b├Âlge jelle kaplanarak ses dalgalar─▒n─▒n tamam─▒n─▒n iletilmesi sa─član─▒r. Ultrasonik ses dalgalar─▒ incelenen organ─▒n ve lezyonun boyutuna, yo─čunlu─čuna, homojen olup olmamas─▒na, ─▒s─▒s─▒na gibi bir├žok fakt├Âre ba─čl─▒d─▒r.

Kas iskelet sistemi hastal─▒klar─▒nda ultrason kullan─▒m─▒ son y─▒llarda popularitesi artm─▒┼č bir konudur. ├ç├╝nk├╝ ultrasonun tan─▒ koymada ve k├Âr y├Ânteme g├Âre do─čru noktaya enjeksiyon yap─▒lmas─▒n─▒ sa─člamadaki ├╝st├╝nl├╝─č├╝ bilimsel ├žal─▒┼čmalarla bir├žok kez kan─▒tlanm─▒┼čt─▒r. 2010 y─▒l─▒ndan beri Avrupa Kas ─░skelet Sistemi ├çal─▒┼čma Grubu kurulmu┼č ve Avrupa ile birlikte t├╝m d├╝nyada kas iskelet sistemi hastal─▒klar─▒n─▒n hem tan─▒s─▒nda hem de tedavisinde ultrason kullan─▒m─▒n─▒n yayg─▒nla┼čmas─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.

Ultrason kas iskelet sistemi g├Âr├╝nt├╝lerinin elde edilmesinde en pratik ve h─▒zl─▒ metoddur. Kas iskelet sistemi yap─▒lar─▒ndaki de─či┼čiklikler sadece statik olarak de─čil aktif, diren├žli ve pasif hareketler s─▒ras─▒nda de─čerlendirilebilir. Klinik pratikte rutin kullan─▒lmaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ ucuz, hasta taraf─▒ndan kolay tolere edilebilir, kullan─▒┼čl─▒, radyasyon i├žermeyen zarars─▒z bir y├Ântemdir. Di─čer g├Âr├╝nt├╝leme y├Ântemlerinden farkl─▒ olarak X ─▒┼č─▒n─▒ kullan─▒lmad─▒─č─▒ i├žin radyasyon i├žermez. Bundan dolay─▒ gebelerde rahatl─▒kla kullan─▒labilir. Yine hastan─▒n tekrar tekrar incelenmesinde tekrarlayan radyasyona maruz b─▒rakmam─▒┼č olmak b├╝y├╝k bir avantaj olu┼čturmaktad─▒r. ├ľzellikle ya┼čl─▒larda kontraendikasyonu yoksa protezi olanlarda, kap pili olanlarda, hastan─▒n hareket edemedi─či durumlarda rahatl─▒kla kullan─▒lmas─▒ di─čer g├Âr├╝nt├╝leme y├Ântemlerine g├Âre b├╝y├╝k bir avantaj arzetmektedir.

Ayr─▒ca kas iskelet sistemi dokular─▒n─▒n dinamik de─čerlendirilmesini sa─člamaktad─▒r. ├ľrne─čin omuzdaki s─▒k─▒┼čmay sendromu kolun yukar─▒ kald─▒r─▒lmas─▒yla belirginle┼čir. Kol hem normal pozisyondayken hem de yukar─▒ kald─▒rd─▒─č─▒nda ultrason ile de─čerlendirilmesi ve yukar─▒ kald─▒r─▒rken s─▒k─▒┼čman─▒n art─▒┼č─▒n─▒n g├Âr├╝lmesi gibi bir olanak sa─člamas─▒ ├žok b├╝y├╝k avantaj olu┼čturmaktad─▒r. Hatta bundan dolay─▒ literat├╝rde ultrason fizik tedavi uzman─▒n─▒n uzanan eli, steteskopu, alt─▒nc─▒ parma─č─▒ olarak tan─▒mlanmaktad─▒r. B├Âyle bir bilgiyi di─čer tetkiklerde elde etme ┼čans─▒m─▒z d├╝┼č├╝kt├╝r.

Tan─▒ koyman─▒n yan─▒nda ultrason kullan─▒m─▒ tedavi s├╝recinde real-time dedi─čimiz e┼č zamanl─▒ g├Âr├╝nt├╝leme imkan─▒ sa─člamaktad─▒r. Eklem (trombositten zengin plazma, ACS, proloterapi, hyalurunik asit, korizon enjeksiyonu), eklemden s─▒v─▒ aspirasyonu, apse, bursit, hematom tedavisi, ganglion kisti, baker kist aspirasyon durumlar─▒ ve biyopsiye e┼člik etme gibi durumlarda, omurga (periradik├╝ler, faset eklemi, median dal, kaudal epidural) ve yumu┼čak dokulara (kas, tendon, ba─člar ve sinirler) enjeksiyon s─▒ras─▒nda do─čru yap─▒lmas─▒n─▒ garanti etmek i├žin ultrason e┼čli─činde i─čne ucunun g├Âr├╝nt├╝lenmesi tetkiki k├Âr yap─▒lmas─▒na g├Âre daha do─črudur. Giri┼čimsel i┼člemlerde i─čneleri ve hedef yap─▒lar─▒ ger├žek zamanl─▒ g├Âsterebilmesi tedavi se├ženeklerinde k─▒lavuz olmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. B├Âylece hem hedef doku do─čru g├Âr├╝nt├╝lenmekte hem de hedef dokunun etraf─▒ndaki damar ve sinirlerin zedelenmesi engellenmektedir.

Ultrason kullan─▒m─▒n─▒n genel avantajlar─▒ndan bahsedecek olursak:

1-Hem hasta hem doktor taraf─▒ndan uygulanmas─▒ pratik ve kolayd─▒r. Hastan─▒n ┼čikayetleri dinlenip, muayene edildikten sonra hastan─▒n g├Âr├╝nt├╝lenmesi de hemen yerini almaktad─▒r ve ├žok k─▒sa s├╝rmektedir. ├çok zaman almayan ama dokular─▒n y├╝ksek ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝kte g├Âr├╝nt├╝lenmesini sa─člayan bu tetkik ile hekim d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ ├Ân tan─▒s─▒ndan emin olmaktad─▒r.

2-Ayn─▒ hasta ayn─▒ patoloji tekrar tekrar de─čerlendirilebilir ve hem tan─▒sal de─čerlendirmede kesinlik sa─član─▒r hem de tedavinin takip s├╝recinde m├╝kerrer de─čerlendirmeler sa─članmaktad─▒r. ├ľrne─čin tendonda y─▒rt─▒─č─▒ olan bir hastaya trombositten zengin plazma uygulamalar─▒ndan sonra tendonda ne kadar iyile┼čme oldu─ču ultrasonografik olarak istenirse herg├╝n bile kontrol edilebilir. Ya da sinir s─▒k─▒┼čmas─▒ olan hastaya yap─▒lan giri┼čimsel i┼člemden sonra sinir ├žap─▒ndaki k├╝├ž├╝lme istenildi─či kadar aral─▒klarla ├Âl├ž├╝lerek iyil┼čme takibi yap─▒lmaktad─▒r. ├ťstelik bu s├╝re├žte hasta taraf─▒ndan iyi tolere edilir. Ayr─▒ca hastan─▒n hem dokulardaki de─či┼čimleri g├Ârmesi hem de tedaviyle nas─▒l de─či┼čim oldu─čunu da g├Ârmesi hastan─▒n aksiyetesini ve ba┼čar─▒ya olan inanc─▒n─▒ artt─▒rmaktad─▒r. ├ľrne─čin bu konuda yap─▒lm─▒┼č bir ├žal─▒┼čmada diz arkas─▒nda s─▒v─▒s─▒ olan hastalar─▒n ultrasonografik ekrana bakarak ve bakmadan s─▒v─▒lar─▒ bo┼čalt─▒lm─▒┼č ve hastalar─▒n takipte ekrana bakarak s─▒v─▒ bo┼čalt─▒lanlar─▒n daha iyi sonu├žlar─▒ oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir. Yani hastalar─▒n ekranda g├Ârd├╝kleri i┼člemler ve dokulardaki de─či┼čiklikler iyile┼čmelerine katk─▒da bulunmkatad─▒r.

3-Ultrasonografik g├Âr├╝nt├╝leme ses dalgalr─▒ndan olu┼čtu─ču i├žin radyasyon i├žermez. Yap─▒lmamas─▒ gereken durumlar neredeyse yok gibidir. Yeni do─čan bir bebe─čede uygulan─▒r, yatalak bir hastaya daÔÇŽ. V├╝cudunda metal i├žerenelere, kalp pili olan hastalara uygulanabilir. Manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝lemeye ├╝st├╝nl├╝k olarak klostrofobisi olanlara uygulanabilir. Gebelere uygulanabilir.

4-Pahal─▒ olmayan ucuz bir y├Ântemdir.

5-Ultrason y├╝ksek ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝kl├╝ g├Âr├╝nt├╝leme sa─člamaktad─▒r.

6-Ultrason cihaz─▒ ta┼č─▒nabilir. Yeni geli┼čen teknolojiyle sadece cep telefonlar─▒na monte edilebilen problar ve digital uygulamayla birlikte kullan─▒lmaktad─▒r. Bundan dolay─▒ yo─čun bak─▒mlara g├Ât├╝rerek hareket edemeyen hastalara uygulanabilir. Spor m├╝sabakalar─▒nda spor sahalar─▒nda uygulanabilir.

7-Hastan─▒n sadece ┼čikayeti olan taraf─▒n─▒ de─čil normal taraf─▒na da bakarak normal taraf ile kar┼č─▒la┼čt─▒rarak inceledi─čimiz i├žin bir ├žok hastada zaman almadan, ucuz ve radyasyon i├žermeden normal taraf─▒ inceledi─čimizde buran─▒n da s─▒k─▒nt─▒l─▒ oldu─čunu g├Ârmekteyiz. Oysa sa─č omuzunda ┼čikayeti olan hastan─▒n manyetik rezonans incelemesinde sol omuzuna dair bir veri bulamay─▒z.

8-Ultrason g├Âr├╝nt├╝lemesi dinamik de─čerlendirme olana─č─▒ sa─člar. Yani inceledi─čimiz yap─▒lar─▒n hareketleriyle birlikte de─či┼čimini g├Âsterir. Herhangi bir kas─▒ hem gev┼čekken hem kas─▒lma s─▒ras─▒nda inceleyebiliriz. Yine s─▒k─▒┼čma sendromlar─▒nda baz─▒ provakatif manevralarla s─▒k─▒┼čmay─▒ artt─▒rarak bu s─▒rada ultrason ile yap─▒y─▒ inceleyerek de─či┼čimleri g├Âzlemleyebiliriz. Bu y├Ântem hem manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝lemede hem de tomografide bulunmamaktad─▒r.

9-Ultrason e┼čli─čindeki tedaviler s─▒ras─▒nda doku ve dokudaki de─či┼čim g├Âr├╝lerek buna uygun giri┼čimsel teknik belirlenmektedir. Yani dokular─▒ g├Ârerek nereye i┼člem uygulanaca─č─▒ hedef belirlenir ve g├Âr├╝nt├╝lerken i┼člem uygulan─▒r. B├Âylece hedef ne ise tam oraya i┼člem uygulan─▒r. Etraftaki damar ve sinir gibi dokulara zarar verilmez. Yani hem tedavinin etkinli─čini hem de g├╝venli─čini sa─člar. Bu da hem doktor i├žin hem de hasta i├žin ├žok b├╝y├╝k bir konfordur.

10-Sonopalpasyon dedi─čimiz y├Ântemde hastan─▒n a─čr─▒l─▒ b├Âlgesine dokunmakla a─čr─▒ hissetti─či yerin ultrason ile incelenmesini anlamaktay─▒z. Bu y├Ântem en ├žok sinir s─▒k─▒┼čmalar─▒nda yard─▒mc─▒ olmaktad─▒r. ├ľrne─čin karpal t├╝nel sendromu olan hastada el bile─činde sinir s─▒k─▒┼čmas─▒ vard─▒r. Probla sinirin ├žap─▒n─▒ ├Âl├žerken bile hasta uyu┼čma ┼čikayetlerinin artt─▒─č─▒n─▒ s├Âyler.

11-Damarsal yap─▒lar, kan ak─▒m─▒ renkli/power Doppler se├ženekleriyle de─čerlendirilmektedir. Bundan dolay─▒ sadece dokulardaki yap─▒sal de─či┼čiklikler de─čil kanlanmas─▒ndaki durum da g├Âzlenilebilir. Yine romatizmal durumlar, tenosinovit, t├╝m├Âr gibi yap─▒lar─▒n kanlanmas─▒ hakk─▒nda bilgi vermektedir. Bu sayede tedaviye verilen cevap da de─čerlendirilir.

12-Ultrason de─čerlendirmenin kalitatif, kantitatif olmas─▒n─▒ sa─člamaktad─▒r. Yani de─čerlendirdi─čimiz yap─▒lar─▒n ├Âl├ž├╝m├╝n├╝ sa─člayarak tedaviden g├Ârd├╝─č├╝ fayday─▒ say─▒sal olarak ifade etmekteyiz. Onun i├žin doktorun kalemi, doktorun streteskopu denilmektedir. ├ľrne─čin sinir s─▒k─▒┼čmas─▒nda sinirde g├Ârd├╝─č├╝m├╝z ┼či┼čkinli─či sinir ├žap─▒n─▒ ├Âl├žerek rakamsal olarak ifade edebiliriz. Daha sonraki iyile┼čme s├╝recinde say─▒sal olarak azalma da iyile┼čmenin en belirgin kan─▒tlar─▒n─▒ olu┼čturmaktad─▒r.

13-Ultrason radyasyon i├žermedi─či i├žin di─čer r├Ântgen filmi, tomografi gibi y├Ântemlerden daha avantajl─▒d─▒r. K├╝├ž├╝k kemik lezyonlar─▒n─▒, topuk dikeni gibi ├ž─▒k─▒nt─▒lar─▒, doklardaki kalsifikasyonun erken d├Ânemlerini r├Ântgende g├Ârmek zor iken ultrasonda rahatl─▒kla g├Âr├╝lmektedir. ├ľte yandan ses dalgalar─▒ kemi─čin i├žine ge├žmedi─či i├žin kemi─čin i├žinin g├Âr├╝nmesi gereken durumlarda ise ultrason ile g├Âr├╝nt├╝lemek dezavantajl─▒d─▒r.

14-Bilgisayarl─▒ tomografiye g├Âre radyasyon i├žermez, dinamik g├Âr├╝nt├╝leme sa─člar. Fakat tomografideki 3 boyutlu g├Âr├╝nt├╝leme avantaj─▒ da g├Âzard─▒ edilemez.

15-Yumu┼čak dokular─▒ g├Âr├╝nt├╝lemede manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝leme alt─▒n standart kabul edilemektedir. ├ľte yandan ultrason y├╝ksek rezolusyonlu g├Âr├╝nt├╝ sa─člamas─▒, daha ucuz olmas─▒, dinamik g├Âr├╝nt├╝leme sa─člamas─▒ manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝lemeye g├Âre klinisyenin ├žok daha kullan─▒┼čl─▒ tercih edece─či bir y├Ântem yapmaktad─▒r. Ultrason prob ├ž├Âz├╝n├╝rl├╝klerindeki ilerlemelere ra─čmen derinlerde yerle┼čmi┼č yap─▒lar─▒n g├Âr├╝nt├╝lenmesinde manyetik rezonans g├Âr├╝nt├╝leme daha ba┼čar─▒l─▒d─▒r.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ultrason g├Âr├╝nt├╝lemesinin en b├╝y├╝k dezavantaj─▒ kullan─▒c─▒ ba─č─▒ml─▒ olmas─▒d─▒r. Yani ultrasonu yapan ki┼činin bilgi ve tecr├╝besine ba─čl─▒d─▒r. Bu konuda al─▒nan uzun s├╝reli e─čitimlere ek olarak supervizor g├Âzetiminde ├žok hasta tecr├╝besi gerekmektedir. Bununla birlikte son ├žal─▒┼čmalarda ultrason yapan ki┼čiler aras─▒ndaki g├╝venilirli─čin y├╝ksek oldu─ču g├Âsterilmi┼čtir.

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á T├╝m bu nedenlerden dolay─▒ kas iskelet sistemiyle u─čra┼čan t├╝m hekimlerin ultrasonu rutin klinik pratiklerine sokmas─▒ gerekmektedir. Hem hekimler i├žin hem de hasta i├žin bu g├Âr├╝nt├╝leme y├Ântemi olduk├ža tatmin edici ve konforludur.

Kaynaklar

1-De Muynck M, Parlevliet T, De Cock K, Vanden Bossche L, Vanderstraeten G,┬á├ľz├žakar L. Musculoskeletal ultrasound for interventional physiatry. Eur J Phys Rehabil Med. 2012 Dec;48(4):675-87.

2-├ľz├žakar L, Ata AM, Kaymak B, Evans S, Kara M. One Step Further in "Sono-Palpation" During Ultrasound Imaging: "Self-Palpation". Pain Med. 2018 Feb 1;19(2):411. doi: 10.1093/pm/pnx117.

3-├ľz├žakar L, Kara M, Chang KV, ├çarl AB, Akkaya N, Tok F, Chen WS, Wang TG, Tekin L, Ula┼čl AM, Chen CP, ├çapkn E, De Muynck M. Nineteen┬áreasons why physiatrists should do musculoskeletal ultrasound: EURO-MUSCULUS/USPRM recommendations. Am J Phys Med Rehabil. 2015 Jun;94(6):e45-9. doi: 10.1097/PHM.0000000000000223.

4-Akkaya N, Ula┼čl─▒ AM,┬á├ľz├žakar L. Use of musculoskeletal ultrasound in clinical studies in physiatry: the "stethoscope" is also becoming the "pen". J Rehabil Med. 2013 Jul;45(7):701-2. doi: 10.2340/16501977-1164.

5-├ça─člayan G,┬á├ľz├žakar L, Kaymak SU, Kaymak B, Tan AA. Effects of Sono-feedback during aspiration of Baker's cysts: A controlled clinical trial J Rehabil Med. 2016 Apr;48(4):386-9. doi: 10.2340/16501977-2049.

 

YAZARIN D─░─×ER YAZILARI