ě Ô NHN Akademi
< Geri

TAHILLAR
┬á┬á┬á Son arkeolojik bulgulara g├Âre yakla┼č─▒k 16 bin y─▒l ├Ânce , buzul ├ža─č─▒n─▒n ard─▒ndan elveri┼čli iklim ko┼čullar─▒ sayesinde g├Â├žebe toplumlarda n├╝fus artmaya ve do─čadan toplad─▒klar─▒ndan daha fazla yiyece─če ihtiya├ž duymaya ba┼člad─▒lar. Mezopotamya denilen b├Âlgede ilk yerle┼čim b├Âlgeleri kurulmaya ba┼čland─▒.

Uzm. Dr. ├ľmer Soyak
N├Âroloji Uzman─▒
12:58 10-Mar-2021
NHN AKADEM─░


─░lk yerle┼čim b├Âlgelerinde┬á iki ├že┼čit yabani bu─čday ekiliyordu:

 * Siyez    (Triticum monococcum)

 * Gernik (Triticum dicoccum)

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bunlar biraz daha iri taneli , kavuzlu (taneyi s─▒k─▒ca saran ├Ârt├╝) ve saplar─▒ yar─▒ k─▒r─▒lgan yap─▒da t├╝rlerdi. Zamanla daha verimli ve i┼členmesi daha kolay olan┬á┬á iki t├╝r ortaya ├ž─▒kt─▒:

┬á┬á *Makarnal─▒k bu─čday (Triticum durum)┬á┬á┬á┬á┬á┬á

┬á┬á * Ekmeklik bu─čday┬á┬á┬á┬á (Triticum aestivum)

┬á┬á┬á┬á┬á┬á G├╝n├╝m├╝zde t├╝m d├╝nyada ekimi yayg─▒n olarak yap─▒lan yaln─▒z bu iki t├╝rd├╝r.Yap─▒lan arkelojik ve genetik ├žal─▒┼čmalara g├Âre g├╝n├╝m├╝z bu─čday─▒ yabani atalar─▒na g├Âre ├žok farkl─▒d─▒r. Bu fark, insan eliyle 16 bin y─▒l gibi evrim i├žin k─▒sa bir s├╝rede bu─čday─▒n ge├žirdi─či b├╝y├╝k genetik de─či┼čime i┼čaret etmektedir (Bilgi├ž, 2002).

Tah─▒lla ─░li┼čkili Hastal─▒klar;

*├ç├Âliak hastal─▒─č─▒

*Tah─▒l Alerjisi

*├ç├Âliak olmayan Gluten Hassasiyeti

Tah─▒l Proteinleri

1.Gluten

      Solübl( alfa-beta-gamma-omega)

┬á┬á┬á┬á┬á Zay─▒f Sol├╝bl (molek├╝l yap─▒s─▒na g├Âre)

2.Gliadin

Tarih├že

┬á┬á┬á ├ç├Âliak hastal─▒─č─▒ ile ilgili ilk kay─▒tlar MS ilk y├╝zy─▒lda Yunan Hekimi Kapadokyal─▒ Aretaeus taraf─▒ndan yaz─▒lm─▒┼čt─▒r.

┬á┬á┬á┬á┬á Hastal─▒kla tah─▒l aras─▒nda ki ilk ba─člant─▒ Hollandal─▒ ├žocuk doktoru Willem Karel Dicke taraf─▒ndan 1944 y─▒l─▒nda kurulmu┼čtur.

Neden Tah─▒llar ?

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Sosyal, k├╝lt├╝rel ve ekonomik de─či┼čimle beraber h─▒zl─▒ geli┼čim g├Âsteren┬á gastronomi bizlere ├žok se├ženek ve lezzet sunmas─▒na ra─čmen tah─▒llar insan beslenmesinde en ├Ânemli yere sahiptir (T├╝rksoy ve ├ľzkaya, 2006).

Ne oldu da 12 bin y─▒ll─▒k bu─čday zararl─▒ olmaya ba┼člad─▒ ?

1.Genetik yap─▒s─▒ de─či┼čti : 14 kromozomdan 42-49 kromozom oldu.

┼×ekil A ve sa─čdaki┬á Siyez, ┼čekil B ve yan─▒ndaki g├╝n├╝m├╝z tah─▒l─▒

2.Protein yap─▒s─▒┬á de─či┼čti┬á : %95 protein ayn─▒ ancak % 5 lik k─▒s─▒mda 14 yeni protein saptand─▒( Song ,Theor Appl Genet 2009). ├ľzÔÇÖle┬á gluten miktar ve say─▒s─▒nda art─▒┼č saptand─▒(Van Broeck, Thor Appl Genet 2010).

┬á┬á┬á┬á┬á -Modern Bu─čday: % 70 karbonhidrat-20 protein ve10 lif

┬á┬á┬á┬á┬á -Neolitik Bu─čday: %75 karbonhidrat -15 protein ve 10 lif

3.Bu kadar protein karma┼čas─▒ yetmez gibi agl├╝tininler,peroksitler,a-amilazlar ,a├žil-CoA oksidazlar─▒ ve gliseraldehit3-p gibi dehidrogenaz┬á enzim zenginle┼čtirmeleri┬á ve sel├╝laz, ksilinaz ve B-ksilosidaz gibi fungal enzimler ile mayalanma yetene─či art─▒r─▒lmaktad─▒r. Bu durum allerjilerden sorumludur (Tatham ,Clin Exp Allergy 2008).

4.├ľ─č├╝tme kalitesi

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bu─čday tanesinden un elde etmek amac─▒yla yap─▒lan kabuk tabakas─▒n─▒ endospermden ay─▒rmak amac─▒yla yap─▒lan mekanik bir i┼člemdir. Bu i┼člem binlerce y─▒l ta┼č de─čirmenlerde yap─▒lm─▒┼č 1870 y─▒l─▒ndan itibaren ├želik valsler kullan─▒lmaya ba┼članm─▒┼čt─▒r. K─▒rma valsleri; endospermi kabuktan m├╝mk├╝n oldu─ču kadar az kepekli ay─▒rmaktad─▒r. ├ľ─č├╝tme valsleri; ni┼časta ve proteini minimum a┼č─▒nd─▒rmak suretiyle endospermi┬á un haline getirmektir.

┬á┬á┬á┬á Un par├žac─▒klar─▒ siyezde 130-140 mikron iken modern unda┬á┬á 1-35 mikrona kadar par├žalanmaktad─▒r ve┬á serbest protein par├žac─▒klar─▒, zedelenmi┼č ni┼časta┬á ve h├╝cre par├žac─▒klar─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. Siyez bu─čday─▒ ve de─čirmende ├Â─č├╝t├╝lenlerde saptanmam─▒┼čt─▒r ( ├ťNAL, E├ťZF).

5.Yo─čurma ─░┼člemi

┬á┬á┬á┬á┬á Una kat─▒lan su, tuz ve maya ile homojen bir kar─▒┼č─▒m elde etme i┼člemidir. Esas olarak yo─čurma gluten i├žin ├Ânemlidir (elastikiyet ve su absorbsion).

5. Fermantasyon

┬á┬á┬á Etkili olan fakt├Ârler; maya miktar─▒, yo─čurma ┼čekli, ─▒s─▒s─▒, s├╝resi, protein miktar ve kalitesi ve enzim miktar─▒d─▒r.

┬á┬á┬á ─░nsano─člu neredeyse varl─▒─č─▒ boyunca enerji k─▒tl─▒─č─▒ ├žekmi┼čtir. Y├╝ksek glikoz al─▒m─▒ ins├╝lin direncine neden olur.

   İnsülinin metabolik etkileri ;

1.Glikozun h├╝cre i├žine ta┼č─▒nmas─▒

2. Anabolik etki

   .Büyümeyi tetikler

┬á┬á .Ya─č ├╝retimi ve depolanmas─▒

   .İnflamasyon

   .Hormonal balans

Alzheimer┬á hastal─▒─č─▒┬á acaba tip-3 diyabet mi ?┬á ( Eric Sten,┬á Journal of AlzeimerÔÇÖs Disease 7-2005 ).DM hastas─▒ olmayan ancak kan ┼čekeri normal de─čerlerin ├╝st s─▒n─▒r─▒na yak─▒n olanlarda beyin atrofisinin g├Âr├╝lme riskinin y├╝ksek oldu─ču rapor edilmi┼č( Nicolas Cherbuin , Neurology 79 , 2012).

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bir diyabet hastas─▒ ile Alzeimer hastas─▒ farkl─▒ g├Âr├╝n├╝yor┬á ve davran─▒yor olabilir ama iki hastal─▒kta ayn─▒ temeli payla┼čmaktad─▒r . Besinler sadece┬á kalori, protein ve ya─č kayna─č─▒ olmakla kalmaz epigenetik ├Âzellikler de ta┼č─▒rlar.

TAHIL VE N├ľROPS─░KOLOJ─░K┬á HASTALIKLAR

┼×u ana kadar tah─▒l ile hastal─▒klar aras─▒ndaki ba─člant─▒n─▒n en iyi kuruldu─ču hastal─▒k ├ç├Âliak Hastal─▒─č─▒d─▒r( ├çH ). ├çH glutene kar┼č─▒ geli┼čen otoimm├╝n bir reaksiyondur.

┬á┬á┬á Son zamanlarda ├çHÔÇÖdan farkl─▒ olarak gluten sensivitesinden┬á bahsedilmektedir ve glutene kar┼č─▒┬á allerjik (IG E) bir reaksiyondur. ├çH2dan 6 kat daha s─▒k g├Âr├╝l├╝r ve otoantibadiler nadiren pozitiftir (Bizarro et all.Clinical Reviews in Allergy and Immunology.┬á2010 ).

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Bilinmeyen orjinli n├Ârolojik disfonksiyonlar─▒n %57ÔÇÖsi gluten sensitivitesine ba─čl─▒d─▒r (Hadjivassiliou M, Grunewald RA, Chattopadhyay AK, Davies-Jones GA, Gibson A, Jarratt JA, et al. Clinical, radiological, neurophysiological, and neuropathological characteristics of gluten ataxia.┬áLancet.1998).

GLUTENLE ─░L─░┼×K─░L─░ N├ľROLOJ─░K HASTALIKLAR

1.Gluten ataxisi

┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Ataxi cerebeller atrofi, extremite ve y├╝r├╝y├╝┼č ataxisi ve dizartri ile karakterizedir. Anti-gliadin ab +, anti ÔÇôpurkinje┬á ab +, BOSÔÇÖda oligoklonal bant + bulunur. (hadjivassiliou Neurology.┬á2002).

2.Epilepsi

┬á┬á┬á┬á┬á┬á ├çHÔÇÖl─▒ hastalarda % 0.8-6 epilepsi g├Âr├╝l├╝r.

3.Periferik┬á N├Âropati

4.İnflamatuar  Miyopati

5.Ba┼č A─čr─▒lar─▒

6.Gluten Ensefalopatisi

7.L├Âkoareozis

TAHIL VE PS─░KOLOJ─░K HASTALIKLAR

1.Anksiyete Bozulu─ču

┬á┬á┬á┬á┬á Panik atak, sosyal fobi ve di─čer anksiyete bozukluklar─▒ diyetle tedavi olabilmektedir ( Addolorato G et all Scandinavian Journal of Gastroenterology.┬á2008).

2.Depresyon ve Mood Bozukluklar─▒

3.Dikkat Eksikli─či-Hiperaktivite Bozuklu─ču

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Gluten diyeti ile hastalar─▒n %74ÔÇÖ ├╝nde semptomlar─▒n d├╝zeldi─či rapor edilmi┼č (Niederhofer H Journal of Attention Disorders.┬á2006).

4.Otizm Spektrum Bozukluklar─▒

┬á┬á┬á┬á┬á Literat├╝rde bir├žok ├žal─▒┼čmada , romatoid artrit┬á ─░BS gibi otoimm├╝n bozukluk ve aile hikayesi olan ├žocuklarda otizmin daha s─▒k g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bildirilmi┼čtir ( Valicenti M et all Pediatric Neurology.┬á2008). Ayr─▒ca bu ├žocuklarda kazein-gluten diyeti ile d├╝zelmeler bildirilmi┼čtir ( Magistrist L Journal of Pediatric and Gastroenterology Nutrition.┬á2010).

5.┼×izofreni

┬á┬á┬á┬á┬á┬á Psikiyatrik hastal─▒klar da tah─▒lla ili┼čkisi ilk tespit edilen hastal─▒kt─▒r (Bender L. Childhood schizophrenia.┬áPsychiatric Quarterly.┬á1953). ┼×izofreni hastalar─▒nda glutein hassasiyeti ├žok s─▒kt─▒r ve diyete ├žok iyi cevap verir ( Dikerson F, Biological Psychiatry.┬á2010).

6. Tourtte sendromu

N├ľROPS─░K─░YATR─░K HASTALIK MEKAN─░ZMALARI

1.Gluten peptitleri ve purkinje h├╝creleri aras─▒nda ├žapraz reaksiyonlar olmaktad─▒r ve Gluten Ataxisi olan hastalarda anti-purkinje cell antibodyler┬ásaptanm─▒┼čt─▒r (Sander HW ┬áLancet.┬á2003).

2.Synapsin-I, Santral ve Periferik Sinir Sisteminde sinaptik vezik├╝ler fonksiyonlar─▒ d├╝zenleyen bir fosfoproteindir. AGliab┬á ile Synapsin-I aras─▒nda g├╝├žl├╝ imm├╝nolojik reaksiyonlar saptanm─▒┼čt─▒r (Alaedini et all Journal of Immunology.2007).

3.Gliadin ve aktif metabolitleri, monosit ve makrofajları uyararak proinflamatuar genlerin ( TNF-alfa, IL-12, IL-15, IP-10, MC-5,INT beta INOS) salınmasına neden olmaktadır ( Tomas KE  Journal of Immunology. 2006).

4. Son zamanlarda bulunan anti-GAD (glutamik asit dekarboksilaz yani GABA) ab ve antigangliozid (n├Âron y├╝zey antijeni) ab ler ve n├Âropsikiyatrik hastal─▒k patogenezinden sorumlu olabilirler. Bu antibodyler; Gluten Ataxisisinde %75, ├çH ve n├Âropsikiyatrik hastal─▒k olanlarda %96 + saptanm─▒┼č (Hadjivassiliou M Belfast.2004).

5. Gluten sensivitesi┬á seratonerjik fonksiyonla yak─▒ndan ili┼čkilidir (┬áPynnonen PA BMC Psychiatry.┬á2005).

6. Gliadin intestinal epitelinde yer alan ZONUL─░N resept├Ârlerini uyararak makromolek├╝llerin intestinal ge├ži┼čini art─▒r─▒r ve otoimm├╝nite ba┼člar (Drago et all, Scand J Gastroenterol.┬á2006 Apr;41(4):408-19 ).

B├ťT├ťNSEL TIP YAKLA┼×MI NED─░R ?

Neden Tah─▒l proteinlerine hassasiyet┬á var? Hassasiyet olan hastalarda klinik tablo neden bu kadar ├že┼čitli ve zengin? Hen├╝z┬á kan─▒ta dayal─▒ t─▒p neden sonu├ž ili┼čkisini a├ž─▒klamakta yetersiz kalmaktad─▒r.

Tah─▒l hassasiyeti neden de─čil sonu├žtur . Hassasiyetin┬á esas nedenleri ;

1.Disbiozis

2.Latent Asidoz

3.Enterik enzimler

4.Gastrointestinal sistemin arteriel-ven├Âz ve lenfatik sistemleri

5.Bozucu alanlar

Metabolik, Endokrin, Psikolojik ve ─░mm├╝nolojik gibi bir ├žok sistemimizin ana d├╝zenleyicisi olan Enterik Sinir Sistemi g├Âz ard─▒ edilmektedir ya da ├Ânemi ve fonksiyonlar─▒na gereken ├Ânem verilmemektedir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Literat├╝rde bu ├Ânemi vurgulayan ├žok say─▒da yay─▒nlar olmas─▒na ra─čmen b├╝t├╝nsel bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ maalesef halen olu┼čmam─▒┼čt─▒r. Bunlardan sadece birka├ž─▒ ┼č├Âyledir;

┬á┬á┬á┬á┬á┬á *├çH patogenezinde disbiozis ├Ânemli bir rol oynar. Azalm─▒┼č olan bifidobacterium,┬á enterositleri gliadin polipeptitlerinin toksik etkilerine kar┼č─▒ korur, anti-inflamatuar etki g├Âsterir. Bifidobacterium longum verilmesi enteropatiyi d├╝zeltir. Y├╝ksek riskli bireyerde ├çHÔÇÖna kar┼č─▒ koruyucu olarak verilebilir (J Med Food. 2014 Dec 1; 17(12): 1261ÔÇô1272).

┬á┬á┬á┬á * E.coli gliadine kar┼č─▒ geli┼čen ba─č─▒┼č─▒kl─▒k sistemini aktive ederken di─čerleri (bifidobacteri) inhibit├Âr etki g├Âsterir (World J Gastroenterol. 2016 Jan 7; 22(1): 361ÔÇô368).

┬á┬á┬á┬á┬á * Synaptofizin ve PSD-95 (sinaptik vezik├╝ler glikoproteinler) sinaptik mat├╝rasyonun g├Âstergesidirler. Flora sinaptogenezisin kritik d├Âneminde (ilk 6 hafta) sitriatumda bu proteinlerin mod├╝lasyonunu sa─člamaktad─▒r. Gebe annenin floras─▒ndan kaynaklanan bakteri metabolitlerine maruziyet embriyogenezis boyunca beyin geli┼čimini etkileyebilir. Synaptofizin ve PSD-95 (sinaptik vezik├╝ler glikoproteinler) sinaptik mat├╝rasyonun g├Âstergesidirler. Flora sinaptogenezisin kritik d├Âneminde (ilk 6 hafta) sitriatumda bu proteinlerin mod├╝lasyonunu sa─člamaktad─▒r. Gebe annenin floras─▒ndan kaynaklanan bakteri metabolitlerine maruziyet embriyogenezis boyunca beyin geli┼čimini etkileyebilir (World J Gastroenterol. 2016 Jan 7; 22(1): 361ÔÇô368).

┬á┬á Gluten hasssasiyetini ara┼čt─▒rmak i├žin neler yapabiliriz,hangi testleri yapabiliriz;

┬á -AK┼×┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á -HBA1C┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á-CRP┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á

┬á-FRUKTOZAM─░N┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á -A├çLIK ─░NS├ťL─░N┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á -HOMOS─░STE─░N

-D VİTAMİNİ                                    -GLUTEN SENSİVİTE TESTLERİ

 

    

YAZARIN D─░─×ER YAZILARI